Serbest Muhasebeci Mali Müşavir

Bağ-kur’da basamak seçme, basamak yükseltme, basamak düzeltme ve basamak intibak işlemleri

 01.10.2008 Tarihinde yürürlüğe giren 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu ile ’daki basamak uygulaması sona ermiş, gelir üzerinden prim ödeme uygulamasına geçilmiştir. Bağ-kur prim hesaplama yöntemi ile ilgili makaleyi de inceleyiniz.

’ DA BASAMAK SEÇME, BASAMAK DÜZELTME VE BASAMAK İNTİBAKI İŞLEMLERİ

TURMOB mensupları gibi sigortalılarının sürekli yakındıkları “Basamak İntibakı” (Yani SSK, T. C. Emekli Sandığı veya diğer sandıklara prim ödemiş olan kişilerin, ’ a girmeleri halinde prim ödeyecekleri basamağın tespiti) konusunda ’ un uygulamaları bir çok şikayetlere ve sızlanmalara neden olduğundan bu konuda 1479 sayılı Yasanın 51’nci maddesinde 04/10/2000 tarih ve 619 sayılı KHK ile yapılan değişiklikle, en çok 12’nci basamağa kadar yükseltme şartı kaldırılmıştır. Bu şekilde 24’ncü basamağa kadar intibak ettirme olanağı sağlanmıştır. Ancak pek çok kişinin bu işlemi yaptırmadığı bilinmektedir.

İntibaklarla ilgili ayrıntıya geçmeden önce kavramlar ve basamaklarla ilgili açıklamaların yapılmasında fayda görmekteyiz.

I TANIMLAR

a) Basamak: ’ da 1479 ve 2926 sayılı Yasalara göre sigortalıların ödeyecekleri prim miktarını belirleyen ve yaşlılık, maluliyet, ölüm hallerinde bağlanacak aylık miktarlarına esas teşkil eden göstergelerdir.

Başlangıçta 12 olan bu göstergeler daha sonra 24’ e çıkarılmıştır. Basamak tutarlarından % 20 oranında, sigorta primi % 15 oranında sağlık primi kesilmektedir. ( 1479 sayılı Yasa değişik 49’ncu Md, 2229 sayılı Yasa değişik 31’nci Md)

b) Giriş Basamağı: Bağ-Kur’ da ilk tescil yapılırken seçilen veya diğer sosyal güvenlik kuruluşlarında mevcut olan hizmetler değerlendirilerek bulanan basamaktır. ( 1479 sayılı Yasa Md 51, 2926 sayılı Yasa Md 34)

c) : Seçilen veya intibak ettirilen basamağın sigortalılık süresi içinde (Diğer koşulları taşıması halinde) bir üst basamağa yükselmedir. On ikinci basamağa kadar Kurum tarafından her yıl otomatik olarak yükseltilir. 12 23 basamaklar için iki yıllık süre ile prim, gecikme zammı ve faiz borcunun bulunmaması aranmaktadır. ( 1479 sayılı Yasa Md. 52, 2926 sayılı Yasa Md 35)

d) Basamak Düzeltme: Sigortalıların bulundukları basamağın değiştirilmesi işlemidir. Seçilmiş olmasına rağmen aranan şartları taşımadığı gerekçesi ile reddedilen ve Kurumca tespit edilen basamağın değiştirilmesi veya bedelini ödemek koşulu ile sıra dışı üst basamaklara çıkılması işlemidir. ( 1479 sayılı Yasa Geçici Md9, Ek Geçici Md1 )

II BASAMAK SEÇME İŞLEMLERİ:

Bağ-Kur sigortalısı olan kişiler bir ay içinde Kuruma başvurmaları halinde 1479 sayılı Yasanın 50’nci, 2926 sayılı Tarımda Kendi Adına Çalışanlar Sosyal Sigortalar Yasasının 33’ncü maddesinde belirtilen basamaklardan, ilk on ikisinden dilediklerini seçerler ( 1479 sayılı Yasa Md 51, 2926 sayılı Yasa Md 34 )

Dilediği basamağın seçilmesi için bazı koşullar vardır. Bunlar, zorunlu sigortalılığın başladığı tarihten itibaren üç ay içinde Kuruma başvurmaları, diğer sosyal güvenlik kurumlarında hizmeti bulunanların intibak ettirilecek basamaktan daha alt basamağı seçmemiş olmaları gerekmektedir.

Başvuruda Süre: 01/10/1972 04/05/1975 tarihleri arasında bir ay olan başvuru süresi 05/05/1979 tarihinden itibaren üç olarak belirlenmiştir. Halen üç ay olarak uygulanmaktadır. ( 1479 sayılı Yasada değişiklik yapan 2229 sayılı Yasa Md 23)

Başvuruda Şekil: Genelde giriş bildirgesinde belirtmek veya bir dilekçe ile bildirmek suretiyle olmakla birlikte, bir ay veya üç ay içinde giriş bildirgesini taahhütlü olarak PTT’ ye verilmiş olması halinde de başvuru geçerli sayılmaktadır. ( 06/09/1974 tarih ve 10 nolu Bakanlık genelgesi)

Kuruma Başvurulmuş Gibi Kabul Edilen Basamak Seçme İşlemleri: Bir ve üç aylık süreler içinde giriş keseneği, aylık veya dönemsel prim ödenmesi halinde en yakın basamak seçilmiş sayılmakta, yine aynı sürede meslek kuruluşu veya vergi dairesi tarafından giriş bildirgesinin onaylanmış olması halinde de bildirgede yazılı basamak seçilmiş sayılmaktadır. (279 nolu genelge sa: 23 28)

1803 sayılı Af Yasası uyarınca 06/09/1974 tarihine kadar verilen giriş bildirgelerinde seçilen basamaklar veriliş süresine bakılmaksızın geçerli sayılmıştır. Süresi içerisinde seçilmemiş basamaklar için Kurumca otomatik olarak birinci basamağı seçmiş sayılmaktadır. ( 1479/ 5)

III İŞLEMLERİ:

1479 sayılı Yasanın 52’nci maddesi ile 2926 sayılı Yasanın 35’nci maddesinde yer alan işlemleri bu yasalarda yapılan değişikler sonucunda farklı uygulamalar göstermiş

1479 sayılı Yasaya tabi olanlar için bir üst basamağa yükselme işlemleri:

01/10/1972 04/05/1979 tarihleri arasında: Bu tarihler arasında basamak yükseltmek için iki tam yıl prim ödemiş olması, sıra dışı olmaması ve yazılı istekte bulunulması koşulu aranmaktadır. (1479 sayılı Yasa Md 52 ilk şekli)

05/05/1979 06/03/1981 tarihleri arasında: Bu tarihlerde basamak yükseltmek için iki tam yıl beklenmesi ve 2 dönem öncesine kadar prim ve her türlü borçların ödemiş olması, sıra dışı olmaması ve yazılı istekte bulunması koşulu aranmaktadır. ( 2229 sayılı Yasa Md 24)

07/03/1981 20/06/1987 tarihleri arasında: Bu süre içinde yapılan basamak yükseltmelerde ilk beş basamakta 1’er yıl sigortalılık süresinin doldurulması, 6 12’nci basamaklar için en az iki yıl sigortalılık süresinin geçmesi ve istekte bulunulması şartı aranmaktadır. 6’ncı basamağa kadar Kurum tarafından otomatik olarak yükseltilmektedir. ( 2423 sayılı Yasa Md 4 )

21/ 06/1987 31/07/1999 tarihleri arasında: Bu sürelerde 6 12 basamaklar için en az iki yıl sigortalılık süresinin geçmesi, 6 ay öncesine kadar prim ve prime ilişkin borcun bulunmama şartı aranmaktadır. ( 3396 sayılı Yasa Md 8 )

01/08/1987 09/09/1989 tarihleri arasında: 3396 sayılı Yasanın 6’ncı maddesi ile 1479 sayılı Yasanın 50’nci maddesinin son fıkrası değiştirilerek, Bakanlar Kurulunca,
  “Emekli aylıklarına ve primlere esas olan basamak sayısının artırılması, göstergelerin
  değiştirilmesine, basamaklarda bekleme süresinin tespite, uygulama tarihini
  belirlenmesine yetki verilmiştir.

Bakanlar Kurulu 31/07/1987 tarihli R. G. yayımlanan 87/ 11995 sayılı kararı ile 01/08/1987 tarihinden geçerli olmak üzere basamakları 12’den 24’e çıkarmış, 12 ve daha yukarı basamaklarda bekleme süresini 1 yıl olarak tespit edilmiştir.

09/09/1989 tarihinden sonra: Bu sürelerde 6 11 basamaklarda bekleme süresi 1 yıl, 12 23 basamaklarda ise 2 yıl olarak beklenmesi ve bir önceki ay sonu itibariyle prim ve prime ilişkin borcun bulunmaması koşulu getirilmiştir. (1479 sayılı Yasa Md 32)

Halen 12’nci basamağa kadar Kurum tarafından otomatik yükseltilmekte, 12 23 basamaklar için ise her basamakta 2 yıl bekleme süresi ve borç bulunmama şartı aranmaktadır.

IV BASAMAK DÜZELTME İŞLEMLERİ :

Seçilen basamağın kabul edilmemesi veya kabulü imkansız hale gelmesi nedeniyle istenilen basamakta bulunmayanların basamaklarını düzeltme olayıdır.

Basamak intibakı ile farkı ise; İntibak zorunludur, düzeltme isteğe bağlıdır. İntibak diğer sosyal güvenlik kurumlarındaki hizmete bağlı olduğu halde, basamak düzeltmede belli kaynağa dayanmayıp tamamen takdirle ilgilidir.

Bağ-Kur’ un basamak düzeltme konusunda 2002 yılına kadar yaptığı uygulamaları irdelersek;

1803 sayılı Af Yasası ile getirilen basamak düzeltme hakkı: (01/06/1974 02/09/1974)

01/06/1974 tarihinde yürürlüğe giren Af Yasası ile, Bağ-Kur’ a kayıt ve tescilini yapmış olmakla birlikte seçmiş oldukları basamakları her hangi bir sebeple değiştirmek isteyenler, 02/09/1974 tarihine kadar Kuruma başvurmaları ve aynı tarihe kadar prim ve kesenekleri (cezalar hariç) ödemeleri şartı ile yeni basamak seçmişlerdir.

2229 sayılı Yasanın 34’ncü maddesi ile getirilen basamak düzeltme hakkı:
  (04. 05. 1979 05. 05. 1980)

Bu değişiklikle, 1479 sayılı Yasada değişiklik yapan 2229 sayılı Yasa ile 6 ay içinde başvurmak ve kesenek, prim farkı cezalarla birlikte bir yıl içinde ödenmek şartı ile istedikleri basamağı seçme imkanı verilmiştir. Bu değişikle bu konulardaki sızlanmalar giderilmiş ve Kurum’ da kolay para tahsil etmiştir. Ancak bu paraların iyi değerlendirilememesi ve özellikle yüksek basamaktan aylık ödenmesinin Kuruma külfet getirdiği bilinmektedir.

30. 08. 1996 tarih ve 4181 sayılı Yasanın 1’nci maddesi ile getirilen basamak düzeltme hakkı: ( 01. 09. 1996 01. 12. 19969)

3396 sayılı Yasa ile verilen yetki uyarınca Bakanlar Kurulu 01/08/1997 tarihinden itibaren basamakları 12’den 24’ e çıkarmıştır. Bu durum sigortalılarda adaletsizlik yarattığı için
30. 08. 1996 tarih ve 4181 sayılı Yasa ile en çok 12 basamak yükselme hakkı verilmiştir.

01/09/1996 01/12/1996 tarihleri arasında başvuruda bulunma ve 6 ayda kesenek, prim, gecikme zammı, faiz ve basamak yükseltme farkını ödemek şartı ile istedikleri basamağa yükselmişlerdir.

04. 10. 2000 tarih ve 619 sayılı KHK ile getirilen basamak yükseltme hakkı:
  (04. 10. 2000 04. 04. 2001)

619 sayılı KHK’ nin yürürlüğe girdiği 04/10/2000 tarihinden itibaren 6 ay içinde en çok 12 basamak yükseltmek için başvuruda bulunup hesaplanacak olan prim ve kesenekleri varsa birikmiş borçları ile birlikte ödemeleri koşulu ile istedikleri basamağa gelmişlerdir. Ancak bu hakkı kullananlar (maluliyet ve ölüm halleri hariç ) 3 yıl sonra emekli olmaktadırlar.

Aslında Anayasa Mahkemesi tarafından iptal edilip 08/11/2001 tarihinde gerekçesi yayımlanan 619 sayılı KHK yerine verilen 9 aylık süre içinde yasa çıkarılamadığı için
08/08/2001 tarihinden itibaren bu KHK hükümlerine göre yapılacak işlemler yasal dayanaktan yoksun hale gelmiştir. Bu durum basamak yükselte işlemini etkilememektedir. Çünkü, basamak yükseltme için verilen süre KHK’ nin yürürlükte bulunduğu süreler içindedir.

V İNTİBAK İŞLEMLERİ:

“İntibak” T. C. Emekli Sandığı, SSK ve benzeri sosyal güvenlik kuruluşlarına tabi hizmeti bulunup Bağ-Kur’ a girenlerin hangi basamaktan prim ödeyeceklerinin tespiti, işlemidir. 1479 sayılı Bağ-Kur Yasasının ilk şeklinde 1972 1979 tarihleri arasında bu konuda bir hüküm bulunmadığı için uygulama sızlanmalara neden olmuş aynı zamanda adalet ilkesine ters düşmüştür.

2229 sayılı Yasa ile Bağ-Kur’ a girenlerin diğer sosyal güvenlik kuruluşlarına tabi hizmetleri dikkate alınarak basamak tespit edilmeye başlanmıştır. 1479 sayılı Yasanın 51’nci maddesinde düzenlenen intibak konusu 2002 yılına kadar 5 kez değişikliğe uğramıştır.

04/05/1979 19/ 04/1982 tarihleri arasında basamak intibak işlemleri:

2229 sayılı Yasa ile 51’nci maddeye eklenen bir paragrafla, diğer sosyal güvenlik kuruluşlarına tabi bir işte çalıştıktan sonra Bağ-Kur kapsamına girenlerin geldikleri sosyal güvenlik kurumundaki prime esas ücretin veya keseneğe esas derecelerin en yakın olduğu basamağı seçmiş sayılmaları hükme bağlanmıştır.

Maddede, Bağ-Kur’ a girilmeden önce hangi miktar üzerinden sosyal güvenlik primi ödenmiş ise bu miktarın karşılığı olan en yakın basamaktan prim ödenmesi açık olarak belirtildiği halde, Kurum; 05/10/1979 tarih ve 161/1 nolu genelgesi ile, son defa alınan ücret ve maaşın asgari ücretin altında olması halinde, aylık asgari ücretin karşılığı basamaktan prim ödeneceği, yukarı olması halinde en yakın basamak üzerinden prim ödemesi gerektiği esası getirilmiştir. Bu duruma göre en düşük basamak olarak,

04/05/1979 28/02/1981 tarihleri arasında 8’nci basamağa
01/03/1981 31/03/1981 tarihleri arasında 2’nci basamağa
01/04/1981 31/03/1982 tarihleri arasında 7’nci basamağa

İntibak ettirilmiştir. Bu uygulama yasa hükmüne tam uygun olmadığı için bir çok sigortalı tarafından yargıya başvurulmuş ve Kurum aleyhine çıkan kararlar yargıtayca onaylanmıştır.

20/04/1982 21/03/1985 tarihleri arasındaki basamak intibak işlemleri:

20/04/1982 tarih ve 2654 sayılı Yasanın 9’ncu maddesi ile; tescil tarihinde geçerli olan asgari ücretin aylık karşılığı olan basamaktan daha alt basamağın seçilemeyeceği hükmü getirilmiştir. Bu madde ile önceden ödenmiş olan prime esas olan ücretin veya miktarı dikkate alınmayıp asgari ücret esas alınmıştır. Bu tarihler arasında asgari ücretin değişikliğine paralel olarak intibaklar aşağıdaki şeklide yapılmıştır.

20/04/1982 31/12/1982 tarihleri arasında 6’ncı basamağa
01/01/1983 31/12/1983 tarihleri arasında 9’ncu basamağa
01/01/1984 31/03/1984 tarihleri arasında 6’ncı basamağa
01/04/1984 31/12/1984 tarihleri arasında 11’nci basamağa
01/01/1985 21/03/1985 tarihleri arasında 8’nci basamağa

İntibak ettirilmiştir. (279 sayılı Kurum genelgesi sa: 29)

22/03/1985 20/06/1987 tarihleri arasında basamak intibakı işlemleri:

3165 sayılı Yasanın 12’nci maddesi ile yapılan değişiklikle; diğer sosyal güvenlik kuruluşlarında geçen sürenin intibak ettirilmek suretiyle en yakın basamaktan aşağısının seçilemeyeceği hükmü getirilmiştir.

Madde ile Bağ-Kur’ a gelinmeden önce kaç yıl hizmeti varsa bu hizmetler Kurumdaki basamaklarda bekleme süresi dikkate alınarak hangi basamağa geliniyorsa o basamağın seçilmiş olacağı, yani herhangi bir sınırlama olmadığı açık olarak hükme bağlandığı halde
 04/05/1985 tarih ve 266 nolu genelge ile 6’ncı basamaktan yukarısına intibak ettirilemeyeceği hükmü getirilerek haksız uygulama yapılmıştır.

20/06/1987 07/05/1995 tarihleri arasında basamak intibak işlemleri:

20/06/1987 tarih ve 3396 sayılı Yasanın 7’nci maddesi ile yapılan değişiklik ile; diğer sosyal güvenlik kuruluşuna bağlı olarak geçen hizmet sürelerinin intibak ettirilmek suretiyle bulunacak olan gelir basamaklarından daha aşağısını, 12’nci basamaktan yukarısını seçemezler hükmü getirilmiştir. Madde de 12’nci basamağa kadar intibak yapılacağı açık olarak görülmesine rağmen, Kurum eski uygulamaya devam etmiştir. Yani 6’ncı basamaktan daha yukarı basamağa intibak ettirmemeye devam etmiştir. Ancak uygulamadan şikayetçi olan sigortalılar yargıya başvurmuş ve Kurum aleyhine sonuçlanan davalar yargıtayca da onanmıştır.

08/05/1995 04/10/2000 tarihleri arasında basamak intibak işlemleri:

Kurum 07/08/1995 tarih ve 1995/12 nolu genelge düzenleyerek hatalı uygulamadan vazgeçmiş ve hizmetin yeterli olması halinde 12’nci basamağa kadar intibak ettirilmesi uygulamasına geçmiştir. Bu duruma göre;

0,5 1,5 yılları arasında hizmeti bulunanlar 2’nci basamağa
1,5 2,5 yılları arasında hizmeti bulunanlar 3’ncü basamağa
4,5 5,5 yılları arasında hizmeti bulunanlar 6’ncı basamağa
17, 5 yıldan fazla hizmeti bulunanlar 12’nci basamağa, intibak ettirilmişlerdir.

04/10/2000 tarihinden sonra basamak intibak işlemleri:

04/10/2000 tarihinde yürürlüğe giren 619 sayılı KHK’nin 23’ncü maddesi ile yapılan değişiklikle; 12’nci basamaktan yukarısına intibak ettirilmez hükmü yürürlükten kaldırılmış ayrıca, Kurumdan ayrılıp tekrar dönenler eski basamaklarına diğer sosyal güvenlik kuruluşlarından geçen hizmet süreleri intibak ettirilmek suretiyle gelinen basamaktan prim ödeneceği hükmü getirilmiştir. Bu duruma göre 24’ncü basamağa kadar intibak ettirilmesi mümkün hale gelmiştir. Nitekim 08/11/2000 tarih ve 2000/30 nolu Kurum genelgesi ile bu durum örneklerle açıklanmıştır. İlk 12’nci basamakta bekleme süresi 1 yıl, 13 23 basamaklarda ise 2 yıl olduğu dikkate alındığında;

12 yıl hizmeti olan kişi 13’ncü basamağa
20 yıl hizmeti olan kişi 17’nci basamağa
28 yıl hizmeti olan kişi 21’nci basamağa
34 yıl hizmeti olan kişi 24’ncü basamağa, intibak ettirilmektedir.

619 sayılı KHK Anayasa Mahkemesi tarafından iptal edilmesine rağmen Kurum bu uygulamayı sürdürdüğü için basamak yükseltmek isteyen meslek mensuplarının bağlı bulundukları İl Müdürlüklerine başvurmaları halinde intibakları yapılacaktır. Bu uygulama sonucunda Kuruma girdikleri tarihte yeni intibak ettirildikleri basamaktaki prim miktarlarından doğacak olan farkları ödemek zorunda kalacaklardır. “Farkın hesabı şöyle yapılmaktadır. Örneğin 1 yıl önce 3’ncü basamaktan tescil edilmiş bir kişinin, önceden SSK’na 5 yıl prim ödemiş ise bunun belgelenmesi halinde, tescil basamağı 6 olacaktır. 3’ncü basamak ile 6’ncı basamak arasındaki prim farkının aylık 12.000.000. TL. olduğunu varsayarsak bir yıl için 12.000.000 x 12 = 144. 000. 000. TL ödemesi gerekmektedir. Ödemediği takdirde icra yolu ile 6183 sayılı Yasa hükümleri uyarınca tahsili yoluna gidilecektir.

Kaynak :
Ertan GİRİTLİOĞLU
Bağ-Kur Başmüfettişi
Serbest Muhasebeci Mali Müşavir

Hakkımızda

2007 Yılında kurulmuş ve bu tarihten itibaren ilgili mevzuat çerçevesinde muhasebe ve mali müşavirlik mesleği ile ilgili hizmetleri müşteri portföyüne sunmayı hedef edinmiştir.

Hizmetlerimiz

Gerçek ve tüzel kişilere ait teşebbüs ve işletmelerin genel kabul görmüş muhasebe prensipleri ve ilgili mevzuat hükümleri gereğince, mali müşavirlik işleri yapmak.

İletişim

A:Gümüşpınar Mah. Sakızağacı Cad. Nergis Evleri Sitesi No:12/4 D.2 Soğanlık. Kartal-İstanbul

T:+90 216 441 20 40

F:+90 216 441 21 70

E:info[at]selcukozturk.net